Nooit zag ik zoveel films in een jaar als in 2011. Oorzaak: een combinatie van de Cineville-kaart, veel meer vrije tijd dan in de jaren dat ik voor Perdu werkte, en een verhuizing naar een wijk in Amsterdam met vier filmtheaters op minder dan een kwartier fietsafstand. Opmerkelijk dus dat ik voor deRecensent.nl slechts één filmrecensie schreef (over het mooie, maar verder niet jaarlijstwaardige Rise of the planet of the apes). Op datzelfde deRecensent.nl (verder een fijne website natuurlijk! zie hier voor het leesjaaroverzicht waaraan ook ik een bijdrage leverde) verscheen vandaag een filmjaaroverzicht waarin het prachtige My son, my son, what have ye done? werd afgekraakt en waarin de leukste komedie van de afgelopen tien jaar over het hoofd werd gezien. Tijd dus voor een (tegen)lijstje beste films 2011! Daarbij aangetekend dat ik twee films van regisseurs die me lief zijn nog niet heb gezien: Bruno Dumonts Hors Satan en Nanni Moretti’s Habemus Papam.
1. Melancholia (Lars von Trier)
Als verklaard Lars von Trier-hater, kon ik simpelweg niet om de trailer – en het basisgegeven: depressie als iets dat je hele wereld opslokt in een film concreet maken door er een planeet van te maken die dat letterlijk doet – van deze film heen. De film stelde niet teleur. Kan zich meten met 2001: A space odyssey, maakt in elk geval duidelijk waar Kubricks meesterwerk gedateerd is, en is misschien wel gewoon beter.
2. Cave of forgotten dreams (Werner Herzog)
De duizenden jaren oude rotstekeningen in Frankrijk vormen de oudst overgebleven kunstwerken van mensen, en lijken tegelijkertijd gemáákt voor 3D-film. De kunstenaars maakten bij het schilderen uitvoerig gebruik van het extreme reliëf van hun canvas, waardoor het lijkt of de beesten op de rotswanden tot leven komen. Herzogs meditatie op de menselijke verbeelding kan niet vaak genoeg herhaald worden, en in dit geval wordt ze begeleid door de krachtigste kunst denkbaar.
3. Sound of noise (Ola Simonsson)
Wie denkt dat komedies met echte kwaliteit niet meer bestaan, of komedies vervelende tantes vindt die niet op je verjaardag komen, heeft Sound of noise niet gezien. Muzikale terroristen maken een stad onveilig door die te incorporeren in een groots muziekstuk. Een toondove agent die misselijk wordt van muziek moet de zaak oplossen. Hij doet dit door muziek te componeren die hij wél kan verdragen, die door de muzikale terroristen (en avant-gardisten) saai wordt gevonden, maar die de muziek als zodanig onherroepelijk verandert. Politiek, poëticaal, filosofisch en dijenkletsend grappig meesterwerk.
4. Le gamin au vélo (Jean-Pierre en Luc Dardenne)
Film over de irrationaliteit van liefde en genade. Weergaloos.
5. My son, my son, what have ye done? (Werner Herzog)
Over komedies gesproken. Tja, je moet de volstrekt eigen toon van Herzog kunnen waarderen. Herzog heeft nooit filmschool gedaan, trekt zich niets aan van welke conventie dan ook (waarom zou een acteur bijvoorbeeld “goed” moeten spelen? En wat is dat dan wel, “goed”?), is in de jaren ’60 ooit gewoon begonnen te filmen en doet al meer dan veertig jaar volstrekt zijn eigen ding. Thema is altijd: de chaos en de orde die mensen aanbrengen met hun denkbeelden en dromen.
6. Howl (Rob Epstein)
Producent Gus van Sant kent de waarde van het letterlijk naspelen van documentairemateriaal. In deze film werden de geënsceneerde notulen van de rechtszaak en de door James Franco uitgespeelde radiointerviews met Allen Ginsberg gekoppeld aan een prachtig geanimeerde voordracht van het gedicht ‘Howl’.
7. Stand van de sterren (Leo Helmrich)
Leo Helmrich staat als regisseur jaren op eenzame hoogte in Nederland.
8. Tree of life (Terrence Mallick)
9. The strange case of Angelica (Manoel de Oliveira)
10. Last life in the universe (Penk-ek Ratanaruang)
Poëtische film, met een van de mooiste scènes van het jaar, als de ondergedoken gangster zijn nietsvermoedende, gedeprimeerde liefje helpt haar huis op te ruimen.